Ngabuburit dan Representasi Waktu dalam Bahasa Sunda

Kamis, 14 Oktober 2004 M
29 Syaban 1425H

Ngabuburit berasal dari kata burit, sebuah representasi waktu yang menunjukkan mulainya malam hari. Ngabuburit artinya mengisi waktu hingga burit tiba. Istilah ini sering digunakan pada bulan puasa sebagai trend dalam menanti waktu berbuka. Dalam masyarakat Sunda hal ini sudah membudaya dan menjadi istilah baku dalam kamus.

Sewaktu saya kecil ngabuburit saya isi dengan permainan bersama tetangga, seperti main monopoli, permainan tradisional, bermain ke sawah atau sungai, ke taman bacaan mencari komik dan lain sebagainya.

Selain istilah burit Basa Sunda (basa adalah bahasa) memiliki banyak kosakata yang merepresentasikan waktu tersebut, yaitu:

tengah peuting kira-kira pukul 00.00
usum tumorék kira-kira pukul 24.30
janari leutik kira-kira pukul 01.30
janari gedé kira-kira pukul 02.00
disada rorongkéng atau kongkorongok hayam sakali kira-kira pukul 02.30. Kongkorongok hayam adalah kokok ayam.
haliwawar kira-kira pukul 03.00
kongkorongok hayam dua kali kira-kira 03.30
janari kira-kira 04.00
subuh kira-kira pukul 04.30
balébat kira-kira pukul 05.00
carangcang tihang kira-kira pukul 05.30. Carangcang artinya jarang-jarang, diambil dari kejadian pagi hari saat matahari mulai membuat bayangan tiang rumah atau saat bayangan pohon di hutan mulai terlihat.
isuk-isuk kira-kira pukul 06.00
murag ciibun kira-kira pukul 07.00. Murag ciibun artinya jatuhnya embun.
pecat sawed kira-kira pukul 09.00
haneut moyan kira-kira pukul 10.00. Waktu yang cocok untuk berjemur diri.
rumangsang kira-kira pukul 11.00
tengah poé/lohor kira-kira pukul 12.00
méngok kira-kira pukul 13.00
lingsir ngulon kira-kira pukul 14.00. Lingsir ngulon artinya matahari bergeser ke barat.
asar kira-kira pukul 15.00
pasosoré kira-kira pukul 16.00
ngampih laleur kira-kira pukul 17.00. Ngampih laleur artinya waktunya lalat pada bubar.
tunggang gunung kira-kira pukul 17.30. Tunggang gunung artinya matahari mulai bersembunyi di balik gunung.
sariak layung kira-kira pukul 18.00. Layung adalah efek warna merah di langit.
sareupna/magrib kira-kira pukul 18.15
harieum beungeut kira-kira pukul 18.30. Saat matahari telah tenggelam dan menyisakan langit merah di ufuk barat, langit hitam dengan efek merah.
isa kira-kira pukul 19.00
sareureuh budak kira-kira 21.00. Reureuh artinya istirahat, saatnya anak kecil beristirahat.
sareureuh kolot kira-kira pukul 21.30. Saatnya orang dewasa beristirahat.
peuting kira-kira pukul 23.00

Diambil dari berbagai sumber.

Komentar

17 komentar untuk catatan 'Ngabuburit dan Representasi Waktu dalam Bahasa Sunda'

  1. #1
    gravatar

    walah siah euy, lengkap!:)

    paporit saya mah “ba’da maghrib” yg maksudnya sampe subuh juga ya masih ba’da maghrib eheheh

  2. #2
    gravatar

    peuting bukannya mulai jam 7 malem?
    **lupak lupak inget:P

  3. #3
    gravatar

    met buka poso yaa …

  4. #4
    gravatar

    Ternyata bahasa indonesia banyak mengambil bahasa asing yah. Jadi tau deh asal usulnya.

  5. #5
    gravatar

    Sambil menunggu buka puasa paling enak makan kuaci, jadi tidak terasa lama

  6. #6
    gravatar

    boleh di colong gak istilah2 itu buat ganti kata kata di jam blog saya om?

  7. #7
    gravatar

    Snydez: Peuting dan beurang seperti pada malam dan siang

    n[a]: Salam kenal. Waduh, ada orang bahasa! *ngumpet*

    Rizki: kuaci Cap Gajah yang 500gram? Jontor deh!
    Q, musik digitalnya OKE!

    Tio: Silakan saja, itu bukan istilah buatanku

  8. #8
    gravatar

    NYARING, Hudang Peuting atawa teu bisa sare, kusabab loba reungit.

  9. #9
    gravatar

    upami diperhatoskeun mah… aya anu teu kahartos kang… nya eta:
    wanci-wanci
    janari leutik, janari gede sareng janari…

    tiasa ngajentrekeun?

    hatur nuhun…

  10. #10
    gravatar

    Nuhun kang Jay..
    anu kirang teh ‘jaynari’, waktosna kang Jay nyaring sapeupeuting nepi ka subuh bari ngutak-ngatik komputer.

  11. #11
    gravatar

    wow jadi tahu deh “istilah ngabuburit” yg selama ini masih seperti siluet di otak aku

  12. #12
    gravatar

    jadi tahu nih istilah yg biasa di dengar tapi gak jelas asal usul. top salut

  13. #13
    gravatar

    Najis Aing mah, Balak Kosong!
    Diserat ku Iday
    Di-online-keun ping 04 Jan 2006

    ——————————————————————————–

    OPAT taun ka tukang. Harita kuring masih kénéh digawé di Carnival Cruising Lines, nyaéta pausahaan kapal pesiar anu jalurna téh ti Miami, Florida, tepi ka Kapuloan Bahama. Boga pancén téh jadi waiter dina dék kapal.

    Hiji mangsa kapal kuring katatamuan ku grup band ti New Jersey, New York. Saha deui mun lain Bon Jovi. Batur sapagawéan mani hariweusweus ngomongkeun Jon Bon Jovi saparakanca. Sok komo barudak awéwé mah teu sirikna histeris. Kuring mah haré-haré baé. Rék Bon Jovi rék Metallica, mangsa bodo! Kuring mah teu pati resep kana musik brang-bréng-brong siga rock music téh. Resep gé kana musik slow panineungan anu biduanna Matt Monroe, Engelbert Humperdink, jeung Simon ‘n Garfunkel.

    Hiji poé wanci haneut moyan. Para tamu réa nu ngadon moé awak dina dék kapal. Pon kitu deui Mr. Jon Bon Jovi, Mr. Richie Sambora, Mr. David Brian, Mr. Tico Torres, jeung Mr. Alec John Such. Kabeneran kuring ngaliwat ka palebah maranéhna.

    “Hi, waiter, come here, please!” Mr. Bon Jovi ngagentraan.

    Manéhna ménta orange juice, gancang baé ku kuring ditedunan. Waktu kuring mikeun pesenan Mr. Bon Jovi, Mr. Sambora pesen lemon tea, kuring rikat mangmawakeun. Waktu mikeun pesenan Mr. Sambora, Mr. Torres hayang diet coke jeung kuéh pancake, teu talangké kuring nyadiakeun. Waktu mikeun pesenan Mr. Torres, Mr. John Such ménta susu jeung roti sandwich. Kuring mimiti keuheul. Waktu mikeun pesenan Mr. John Such, kuring kukulutus maké Basa Sunda, “Ieu mah jelema, aya ku ngagawékeun. Cik atuh ari pesen dahareun téh disakalikeun!”

    Naha atuh ari pok téh Jon Bon Jovi ngomong, “Éta mah risiko pagawéan manéh atuh, Céng!”

    Gebeg kuring reuwas. Baruk Jon Bon Jovi bisaeun ngomong Basa Sunda?

    “Har, geuning Sadérék téh tiasa nyarios Basa Sunda?” kuring nanya tamba éra.

    “Apan karuhun déwék téh ti Cisurupan,” témbalna kalem.

    Leng kuring ngahuleng. Asa ngimpi. Naha enya kitu Jon Bon Jovi téh bibit buitna ti Cisurupan Garut? Panasaran kuring nanya deui, “Is that right, Sir?”

    “Silaing cangcaya?Ayeuna déwék rék nanya, ari silaing urang mana?”

    “Abdi ogé sami ti Garut.”

    “Garut palebah mana?”

    “Singajaya.”

    “Nyaho Kampung Mariuk di wewengkon Singajaya?”

    “Tangtos atuh da abdi téh urang dinya.”

    “Wawuh ka Mang Sadeli tukang nyadap?”

    “Kenal pisan.”
    “Bisi teu nyaho, anjeunna téh baraya déwék, geureuhana téh rayina Ajengan Syukron ti Cisurupan, ari déwék ka Ajengan pernahna kapiemang.”

    Kuring ngan bati olohok. Teu sangka, Jon Bon Jovi biduan hardrock nu kasohor saalam dunya téh geuning masih kénéh teureuh Garut.

    Ti harita kuring jadi mindeng ngawangkong jeung manéhna. Anu matak kuring jadi apal silsilah kulawargana. Bapana téh jenenganana Haji Suja’i patani tomat anu beunghar ti Cisurupan. Ari indungna téh Mrs. Mary Joe Martin, pituin urang New Jersey. Aranjeunna tepang di Kota Madinah, dina mangsa munggah haji.

    Haji Suja’i henteu mulih deui ka Indonésia tapi ngiring sareng ingkang geureuha ka Amérika. Di New Jersey, padamelan Haji Suja’i tetep baé ngebon tomat. Mrs. Suja’i banget suhud ngawulaan carogé. Tepi ka waktu kakandungan ku si cikal, Mrs. Suja’i méh baé sabrol-broleun di kebon tomat, duméh tas nganteuran timbel keur Mang Haji. Éta nu jadi matak si cikal lalaki téh ku bapana dingaranan Ujang Obon Suja’i.

    Tapi ku lantaran lingkungan gaul urang bulé, babaturan ulinna téh hararésé ngucapkeun ngaranna. Nya tuluyna mah dilandi baé jadi Jon Bon Jovi.

    Sanggeus ngangkleung salila sapuluh poé, kapal balik deui ka Palabuan Miami. Jon Bon Jovi saparakanca jrut tarurun tina kapal rék nuluykeun lalampahanana ka New Mexico. Béjana rék shooting vidéoklip “Blaze of Glory”.

    Barang rék jrut turun, Jon ngaharéwos, “Iday, lamun silaing rék mulang ka Garut, béjaan déwék, nya. Rék ku télépon, faksimil atawa e-mail, kumaha silaing baé. Déwék hayang milu. Haté téh geus kumejot hayang moro bagong jeung Mang Sadeli ka Cikuray.”
    Kuring ngaheueuhkeun.

    *

    TILU bulan ti harita, kuring meunang cuti taunan. Maksud téh rék nyelang balik ka Garut. Ku lantaran kitu kuring nélépon ti Miami ka New Jersey ngabéjaan Ujang Obon. Ngan ampun rudetna. Kuring dipingpong ka ditu ka dieu. Ti imahna dititah nélépon ka Fans Club. Ari pék téh ti FC kudu asup heula waiting list. Lamun henteu kudu ngomong langsung ka promotion manager, kakara nungguan akréditasi. Jeung deui anu nampa télépon téh budak lalaki nu ngomongna semu selébor siga biduan rap music maké basa Inggris lentong Brooklyn, New York. “Hi, man… stay cool okay…easy buddy, easy..,” pokna. Moal salah, pasti urang négro barayana M.C. Hammer.

    Bakat ku pusing, ceuleuweung baé kuring dina telepon, “Hi, stupid American… listen to me! You just tell to your boss, this phone call is from Iday. I came from Singajaya… What?… No! Singajaya is located in Indonesia, not Africa… Do you understand?”

    Naha atuh témbalna ti béh ditu, “Har… geuning Kang Iday,” ayeuna mah sora budak awéwé mani halimpu jeung maké basa Sunda.

    Kuring curinghak banget ku atoh, “Dupi ieu sareng saha?”

    “Abdi téh adi kelas akang waktos sakola di Madrasah Aliyah Musaddadiyah Garut.”
    “Saha nya?”

    “Atikah.”
    “Nyimas Atikah putrana Haji Tamim ti Bungbulang?”

    “Sumuhun.”

    “Naha Nyimas aya di New Jersey?”

    “Di dieu téh abdi digawé di Bon Jovi Management, diajak ku Mang Haji Suja’i.”

    “Oh, kitu… kieu baé Nyimas, wartoskeun ka Jon Bon Jovi, urang miang ka Garut téa. Ngarah teu réncéd, akang rék hiber langsung ka Honolulu, diantos baé di Hotél Sheraton Waikiki, Hawaii.”

    “Mangga, Insya Alloh ku abdi badé didugikeun.”
    Plong haté téh ngemplong. Teu sakara-kara geuning ari ngomong jeung baraya salembur mah.

    Opat poé ti harita, pasosoré, Boeing 747 Northwest Airlines anu mawa kuring jeung Ujang Obon alias Jon Bon Jovi geus eunteup di Bandara Soekarno-Hatta.

    Sanggeus nyokot babawaan ti pabéan, Ujang Obon ngomong, “Iday, urang ngéndong di Bandung baé, déwék mah teu betah saré di Batawi téh.”

    “Heueuh, lah.”

    “Ayeuna urang rék maké naon miang ka Bandung?”

    “Nya tumpak beus ti Terminal Kampung Rambutan, atuh.”

    “Ah embung déwék mah, … ari di dieu aya séwaan limousine?”

    “Silaing mah olo-olo pisan! Apan di New York ogé tuman naék angkot!”

    Jon Bon Jovi keukeuh hayang tumpak limousine alias sédan méwah sasis panjang téa. Sok nyeri cangkéng lamun tumpak sédan biasa mah, basana téh.

    “Dasar milyunér, mani élodan pisan!” kuring kukulutus.

    Kapaksa kuring mapay néléponan réntal mobil sa-Jakarta. Untung baé aya nu nyéwakeun sédan pangantén, Volvo 960 Limo-turbomatic, hiji-hijina mérek sédan limousine anu asup ka Indonésia.

    Tabuh salapan peuting. Sakadang Volvo anu ditumpakan ku kuring duaan jeung Ujang Obon katilu supir geus tepi ka Bandung anu saterusna langsung check-in di Grand Hotel Preanger. Bakat ku capé jeung tunduh, rérés salat isa teu kungsi mandi heula, kuring dugsek saré mani tibra.

    Kira-kira tabuh satengah dua peuting, panto kamar aya anu ngetrokan. Kuring ngoréjat, “Saha?”

    “Déwék, Obon.”

    Bari lulungu, kuring mukakeun panto, “Aya naon, Jang?”

    Beungeut Jon kaciri mani sepa. Ku naon yeuh? gerentes haté.

    “Teuing euy, déwék téh teu bisa saré…tamba kesel tuluy nyieun lagu. Rumpakana mah geus anggeus, tinggal nyieun judulna wungkul.”

    “Geus atuh, ayeuna mah saré baé heula…mikiran pijuduleun lagu mah isuk deui baé,” témbal kuring bari merelek heuay.

    “Anu matak teu bisa peureum-peureum acan. Kieu balukarna lamun béakeun barang téh. I have no stuff anymore,” ceuk Jon bari meubeutkeun manéh kana korsi.
    Kuring kerung. Béakkeun barang? Dina basa American slank, kecap stuff hartina sarua jeung dope atawa drugs alias obat bius. Boa-boa Ujang Obon sok tripping? Ongkoh geus ilahar pikeun kaom American celebrities mah ngonsumsi narkotika sabangsaning héroin, kokain, atawa crack (kokain sintétis) téh.

    “Barang naon? PTP? LSD? Ecstacy? Diazepam? Amphetamine? Rék meuli anu kitu di dieu mah hésé.”

    “Lain atuh, ieu mah ududeun.”

    “Mariyuana? Hashish? Ganja? Sarua héséna, Jang.”

    “Silaing mah nyangka goréng baé ka déwék téh! Ieu mah udud roko biasa, deuleu!” témbal Ujang Obon bari nyeuneu.

    “Oh…gampang atuh ari nu kitu mah. Meuli baé di kafé, sugan buka kénéh.”

    “Anu matak euweuh.”

    “Euweuh? Piraku euweuh Marlboro, Lucky Strike, Camel, Mild Seven, Chesterfield?”

    “Lain éta roko kabeuki déwék mah.”

    “Oh, roko kéréték? Dji Sam Soe, Gudang Garam Filter, atawa Bentoel?”

    “Lain, lain éta.”

    “Roko mérek naon atuh kabeuki silaing téh?” kuring mimiti keuheul.

    Jon Bon Jovi melong ka kuring. Bari meureudeuy semu éra, manéhna ngomong lalaunan, “Roko Cap Gentong…”

    Leng kuring ngahuleng, awahing ku reuwas awor jeung hayang seuri. Baruk Jon Bon Jovi nyandu udud roko Cap Gentong? Naha teu salah kitu? Tagog baé vokalis hardrock music nomer wahid, lamun indit-inditan kudu baé maké sédan limousine, ari heug kalandep kana ngudud roko Cap Gentong?!

    Kungsi sotéh kuring meuli roko nu kitu mangsa kuring keur kaédanan lalajo ronggéng dombrét di basisir Blanakan, Subang.

    Jon Bon Jovi sahinghingeun ceurik. Euh, aing mah! Lamun henteu digugu kahayangna kuriak matak gujrud sakuliah hotél. Ngérakeun pisan!

    Sanajan horéam nataku, kuring maksakeun manéh, “Hayu atuh, urang néangan.”
    Manéhna mani haripeut. “Ka mana néanganana, nya?”

    “Urang mapay baé, ka Pasarbaru, ka Bojongloa, ka Tegallega, ka Cicadas, lamun kapaksa-kapaksa teuing mah urang meuli baé roko klembak menyan di tukang rampé,” témbal kuring ngaheureuyan manéhna. Jon nyéréngéh.

    Jon jeung kuring kaluar ti hotél tumpak taksi. Palebah Cicadas, taksi dieureunkeun. Jrut turun, tuluy leumpang mapay émpér toko bari miharep susuganan aya jongko anu ngajual roko kameumeutna Jon Bon Jovi.

    Kabeneran leumpang téh ngaliwatan riungan tukang béca anu keur maén gapléh dina trotoar jalan. Ari heug téh kadéngé aya anu ngomong, “Najis, aing mah…balak kosong!”

    Ger riungan téh sareuri éak-éakan.

    Ngadéngé kitu, Jon ngarandeg bari tuluy ngahuleng.

    “Ku naon, Jang?” kuring nanya rada hariwang.

    Manéhna teu némbal. Rada lila manéhna ngahuleng. Naha atuh ari gorowok téh, “Eureka! that’s right! Éta pisan pijuduleun lagu téh!”

    Jon katempo jigrah pisan.

    “Iday, hayu urang balik ka hotél!”

    “Apan urang néangan roko téa?” banget kuring teu ngarti.

    “Teu kudu, urang meuli roko saaya-aya baé di hotél!” témbal manéhna sumanget naker.

    “Har… ari silaing?!” kuring ukur werat ngageremet.

    *

    Ayeuna kuring geus teu digawé dina kapal deui. Miami, Kingston, Nassau, Puerto Rico, Bahamas, Antigua ngan kari waasna. Ti saprak kuring kawin meunangkeun parawan urang Cikajang, kuring eureun ngalalana. Pagawéan kuring ayeuna mah ngabantuan bapa mitoha kana ngebon engkol jeung wortel.

    Sabulan ka tukang, grup band Bon Jovi ngayakeun konser musik “Crossroad to The East” di Jakarta. Ujang Obon ngahaja ngirim télégram ka Cikajang. Sono hayang panggih, basana téh.

    Éra-éra ogé kuring nedunan ondanganana. Harita kuring indit ka Batawi téh sakalian iang wortel ka Pasar Induk Kramatjati. Sabalikna ti pasar, kuring nyimpang ka Hotél Hilton International. Barang sup ka lobby hotél, aya nu ngagentraan. “Kang Iday!” cék sora awéwé.

    Ari dilieuk, kuring olohok mata simeuteun. Atikah imut. Aduh, ieung… urut kabogoh téh mani jadi démplon kieu, gerentes haté. Hanjakal baheula kalah ditinggalkeun…hé…hé… Diteuteup ti luhur ka handap, katara awakna tambah ngeusi jeung tambah geulis, ngan dangdosan mah tetep baé nganggo busana muslimah, leungeun katuhu ngeupeul Nokia, leungeun kénca ngajinjing IBM Notebook.

    “Hey, teu kénging melong sapertos kitu. Engké ku abdi diwartoskeun ka Ceu Empat di Cikajang geura,” manéhna ngagonjak. Kuring ngélémés éra ngadéngé Atikah nyebut ngaran pamajikan.

    “Kang, Ujang Obon tos ngantosan ti tatadi, hayu!”

    Kuring nuturkeun manéhna naék lift. Reg lift eureun di tingkat pangluhurna, president suite.

    Barang amprok jeung Jon Bon Jovi, manéhna ukur maké kaos kutung jeung disasarung.

    Manéhna teu sirikna ngagabrug. Saterusna kuring jeung manéhna galécok ngawangkong.

    Sanggeus rinéh, “Iday, silaing inget kénéh waktu nganteur déwék néangan roko ka Cicadas téa?”

    “Tangtu baé atuh. Naha kumaha kitu?”

    “Apan omongan tukang béca anu keur maén gapléh téa jadi judul lagu kokojo keur albeum déwék anu panganyarna,” témbalna semu agul bari ngasongkeun CD anu weuteuh kénéh.

    Barang maca judul lagu kokojo anu dicitak dina bungkus CD, cakakak kuring seuri ngeunah pisan. Atuda kuring ogé milu ngadéngé, atra pisan tukang béca téh ngomong, “Najis, aing mah!… balak kosong!” Naha atuh ari dina judul lagu bet jadi robah kieu? Teuing Jon Bon Jovi anu ceuli léntaheun atawa pédah nulisna maké basa Inggris lentong New Jersey. Nu sidik, dina éta CD téh ngajeblag tulisan anu unina, “Best cut: This ain’t a Love Song.” .

    (Iday)

  14. #14
    gravatar

    baruuk kang iday teh dulur Obon jui eh bon jovi geuning…………….
    baruuk si obon beuki udud aki-aki wakakakakakakakakakakkaka

  15. #15
    gravatar

    bodor pisan …, ti tadi seseurian bae maca si obon…

  16. #16
    gravatar

    ohh

    rupanya itu toh asal kata nya

    aku sempat heran n cari2 di google artinya apa siiih

    sekarang baru tau deh :)

    terima kasih atas postingannya

  17. #17
    gravatar

    […] “Ngabuburit berasal dari kata burit, sebuah representasi waktu yang menunjukkan mulainya malam hari. Ngabuburit artinya mengisi waktu hingga burit tiba. Istilah ini sering digunakan pada bulan puasa sebagai trend dalam menanti waktu berbuka. Dalam masyarakat Sunda hal ini sudah membudaya dan menjadi istilah baku dalam kamus” http://yulian.firdaus.or.id […]

Tulis komentar

XHTML: Anda dapat menggunakan tag-tag berikut: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>
Untuk menampilkan gambar/icon avatar anda silakan daftarkan alamat email di Gravatar.


%d blogger menyukai ini: